Nga 373 në 61 dhe tani dy modele të reja: Si po ndryshon harta territoriale e Shqipërisë
Shqipëria po përgatitet për një tjetër ndryshim të ndarjes territoriale, një dekadë pas reformës që e reduktoi numrin e njësive vendore në 61 bashki.
Ndarja territoriale e Shqipërisë ka ndryshuar disa herë që nga Pavarësia, në përpjekje për të përshtatur administrimin e territorit me nevojat e shtetit dhe komuniteteve. Pas vitit 2015, vendi funksionon me 61 bashki dhe 12 qarqe, ndërsa ish-komunat dhe bashkitë e mëparshme u kthyen në njësi administrative.
Reforma e vitit 2014 synonte uljen e kostove, rritjen e kapaciteteve administrative dhe krijimin e ekonomive të shkallës. Megjithatë, me kalimin e viteve janë evidentuar probleme me pabarazitë financiare, aksesin në shërbime dhe përfaqësimin e zonave rurale.
Sot në diskutim janë dy qasje të ndryshme. Propozimi i shumicës parashikon reduktimin e mëtejshëm të numrit të bashkive në 46, duke u mbështetur te ideja se njësitë më të mëdha mund të kenë më shumë kapacitete financiare, administrative dhe teknike. Ndërkohë, alternativa e opozitës synon rreth 100 bashki, me argumentin se njësi më të vogla do ta afronin vendimmarrjen dhe shërbimet me komunitetet.
Të dhënat e përfshira në analizat për reformën tregojnë se bashkitë kanë kapacitete shumë të ndryshme. Një pjesë e njësive të vogla kanë të ardhura të kufizuara, administrata me pak specialistë dhe vështirësi për të ushtruar të gjitha kompetencat që u janë dhënë me ligj. Në të njëjtën kohë, zgjerimi territorial ka krijuar distanca të konsiderueshme mes qendrave bashkiake dhe komuniteteve periferike.
Një tjetër problem mbetet financimi. Tirana siguron rreth 58% të të ardhurave të veta vendore, ndërsa pjesa tjetër e bashkive ndahet për një pjesë shumë më të vogël të të ardhurave. Diferencat mes bashkive reflektohen edhe në kapacitetin për investime dhe ofrimin e shërbimeve.
Debati nuk lidhet vetëm me numrin e bashkive. Të dy modelet parashikojnë ndryshime në mënyrën e organizimit të shërbimeve dhe në rolin e nivelit rajonal. Qarqet aktuale kanë kompetenca të kufizuara dhe nuk kanë arritur të shndërrohen në një nivel të fuqishëm të zhvillimit rajonal.
Një tjetër pikë e rëndësishme është roli i njësive administrative. Ato vazhdojnë të funksionojnë në territorin e ish-komunave dhe bashkive, por nuk kanë më buxhet, këshill apo kryetar të zgjedhur. Për këtë arsye, një nga çështjet që pritet të trajtohet është mënyra se si vendimmarrja dhe shërbimet do të afrohen me zonat rurale.
Në thelb, debati për reformën e re territoriale është mes dy parimeve: konsolidimit të mëtejshëm për të rritur kapacitetet e bashkive dhe shpërndarjes më të madhe të pushtetit për të afruar qeverisjen me qytetarët.
Ndryshimi i hartës, megjithatë, nuk zgjidh i vetëm problemet e pushtetit vendor. Krahas kufijve të rinj, reforma kërkon përcaktim të qartë të kompetencave, financim të përshtatshëm, administratë funksionale dhe mekanizma që garantojnë ofrimin e shërbimeve edhe në zonat periferike.
