Toka po “zhvishet” nën Itali: Shkencëtarët zbulojnë procesin misterioz poshtë Apenineve
Një proces i pazakontë që po zhvillohet kilometra nën sipërfaqen e Italisë mund të shpjegojë një nga paradokset më të mëdha gjeologjike të vargmalit të Apenineve.
Apeninet, vargmali që përshkon pjesën më të madhe të gadishullit italian, nuk po ndryshojnë në një drejtim të vetëm. Ndërsa në disa zona korja e Tokës po shtrihet dhe ngrihet, në pjesë të tjera ajo po kompresohet dhe po fundoset. Për vite me radhë, kjo sjellje kontradiktore ka ngritur pikëpyetje te gjeologët.
Tashmë, një ekip studiuesish të udhëhequr nga Stefano Tavani, nga Universiteti i Firences, beson se ka gjetur një pjesë të rëndësishme të përgjigjes.
Sipas tyre, shtresat e dendura që ndodhen poshtë kores së Tokës po shkëputen gradualisht dhe po zhyten në mantel. Procesi njihet si “delaminim” dhe mund të krahasohet me një zinxhir që hapet ngadalë nga një pikë e vetme.
Studiuesit kanë identifikuar një lloj “fronti” të këtij procesi, i cili po zhvendoset gradualisht nën Apenine, në drejtim të zonës së Adriatikut. Pikërisht rreth kësaj strukture janë përqendruar edhe një pjesë e aktiviteteve sizmike dhe ndryshimeve të vërejtura në koren e Tokës.
Për të arritur në këtë përfundim, ekipi ka kombinuar të dhëna nga matjet GPS, aktiviteti i tërmeteve, vëzhgimet satelitore dhe hartëzimin e kufirit mes kores dhe mantelit, i njohur si Mohorovičić ose “Moho”.
Të dhënat tregojnë një model të veçantë: brenda vargmalit, toka po shtrihet me disa milimetra në vit, ndërsa pranë skajit të jashtëm të Apenineve vazhdon të regjistrohet kompresim.
Kjo sjellje është veçanërisht interesante sepse në të kaluarën deformimet e kundërta të Apenineve shpjegoheshin kryesisht me tërheqjen pasuese të pllakës tektonike që zhytet nën tokë. Por ky mekanizëm nuk duket se mjafton për të shpjeguar atë që po ndodh sot.
Studiuesit sugjerojnë se delaminimi mund të jetë motori i brendshëm që po e mban gjallë këtë deformim.
Ndërsa pjesët e poshtme të kores janë ende të lidhura me materialin që po zhytet në mantel, toka mbi to tërhiqet dhe mund të ulet. Por pasi ky material shkëputet, pesha që ushtronte mbi koren reduktohet. Shtresat më sipër mund të rikthehen gradualisht lart, ndërsa pjesët përpara frontit vazhdojnë të përjetojnë presion.
Ky proces mund të shpjegojë edhe përse Apeninet duket sikur po përjetojnë njëkohësisht “shtrirje” dhe “ngjeshje” – një deformim që studiuesit e përshkruajnë si të ngjashëm me lëvizjen e një fizarmonike.
Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se tabloja nuk është ende e plotë. Struktura e pllakave tektonike dhe e mantelit poshtë Italisë është shumë më komplekse dhe kërkon modele më të avancuara për t’u kuptuar plotësisht.
Megjithatë, zbulimi i ri ofron një mundësi të rrallë për të vëzhguar në kohë reale se si ndryshon një vargmal nën ndikimin e proceseve të thella të Tokës.
Në sipërfaqe, ndryshimet duken pothuajse të padukshme. Por kilometra më poshtë, një proces gjigant po vazhdon të riformësojë Italinë.
