Verdikti për ish-drejtuesit e UÇK-së, një kapitull i luftës rikthehet në qendër
Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi u shpallën fajtorë për krime lufte dhe morën dënime nga 13 deri në 25 vite burgim. Vendimi rikthen në vëmendje historinë e luftës, përgjegjësinë individuale dhe përballjen e Kosovës me të kaluarën.
Një prej proceseve më të rëndësishme gjyqësore që lidhen me luftën e Kosovës ka marrë një përgjigje në shkallën e parë në Hagë. Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për një sërë krimesh lufte.
Thaçi u dënua me 25 vite burgim, Veseli me 18 vite, Selimi me 13 vite, ndërsa Krasniqi me 25 vite. Sipas gjykatës, të katër mbajnë përgjegjësi penale për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave.
Në të njëjtin vendim, paneli gjyqësor i shpalli të akuzuarit të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit, pasi prokuroria nuk arriti të dëshmojë përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik ndaj popullsisë civile. Gjykata gjithashtu i liroi nga përgjegjësia për disa incidente konkrete të krimeve të luftës.
Vendimi është rezultat i një procesi që nisi zyrtarisht me aktakuzën e konfirmuar në vitin 2020. Gjykimi filloi më 3 prill 2023 dhe përfshiu një volum të madh provash dhe dëshmish. Sipas të dhënave të Dhomave të Specializuara, në proces dëshmuan 134 persona, ndërsa procedurat e provave u mbyllën në dhjetor 2025.
Por për të kuptuar përmasën e këtij procesi duhet parë edhe sfondi ku ai u zhvillua. Lufta e Kosovës e viteve 1998–1999 solli një krizë të rëndë humanitare dhe u pasua nga ndërhyrja e NATO-s dhe tërheqja e forcave serbe nga Kosova. Përveç hetimeve për krimet e kryera gjatë konfliktit, pas përfundimit të luftës u ngritën edhe pretendime për vepra penale të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së ndaj civilëve dhe personave të konsideruar kundërshtarë apo bashkëpunëtorë.
Një nga momentet që ndikoi në zhvillimet e mëvonshme ishte raporti i Këshillit të Evropës i vitit 2010, i cili ngriti pretendime për krime të rënda të lidhura me disa ish-pjesëtarë të UÇK-së. Pesë vite më vonë, Kosova miratoi ndryshimet ligjore që mundësuan krijimin e Dhomave të Specializuara me seli në Hagë.
Institucioni u krijua për të trajtuar pretendimet për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit të lidhura me periudhën e luftës në Kosovë. Në çështjen ndaj Thaçit dhe bashkëakuzuarve, aktakuza përfshinte gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit dhe katër për krime lufte.
Pikërisht këtu qëndron edhe një prej elementeve më të rëndësishme të vendimit të 16 shtatorit: gjykimi nuk e trajtoi luftën e Kosovës si një tërësi dhe nuk përcaktoi karakterin e UÇK-së si organizatë. Përgjegjësia penale e vendosur nga paneli lidhet me individët dhe veprimet konkrete për të cilat gjykata arriti në përfundimin se ishin provuar.
Katër ish-drejtuesit kanë pasur më pas role të rëndësishme në jetën politike të Kosovës. Thaçi ka shërbyer si kryeministër dhe president, Veseli si kryetar i Kuvendit, ndërsa Selimi dhe Krasniqi kanë mbajtur gjithashtu poste politike. Për këtë arsye, vendimi pritet të ketë jehonë përtej aspektit strikt juridik.
Procesi ka qenë prej kohësh pjesë e debatit publik në Kosovë. Mbështetësit e ish-drejtuesve të UÇK-së e kanë kundërshtuar gjykimin dhe kanë organizuar protesta, ndërsa institucionet e Hagës e kanë paraqitur çështjen si një proces të përgjegjësisë individuale për krime konkrete.
Me vendimin e shkallës së parë, një pjesë e rëndësishme e procesit tashmë është përmbyllur, por beteja ligjore nuk është domosdoshmërisht në fund. Vendimi mund të ankimohet, ndërsa për Thaçin ekziston edhe një çështje tjetër gjyqësore që lidhet me administrimin e drejtësisë.
Në Kosovë, ndërkaq, verdikti pritet të vazhdojë të diskutohet në dy plane: atë të drejtësisë për viktimat dhe përgjegjësisë penale individuale, por edhe atë të kujtesës kolektive mbi luftën dhe figurat që dolën prej saj.
