Nobel për “çelësin e dritës” në tru: tre shkencëtarë shpërblehen për optogjenetikën
Karl Deisseroth, Peter Hegemann dhe Georg Nagel janë nderuar me Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi 2026 për zbulimet që çuan në zhvillimin e optogjenetikës, një teknikë që u mundëson shkencëtarëve të kontrollojnë aktivitetin e qelizave nervore përmes dritës.
Puna e tre studiuesve ka ndryshuar mënyrën se si neuroshkencëtarët studiojnë trurin. Duke përdorur proteina të ndjeshme ndaj dritës, studiuesit mund të aktivizojnë ose të frenojnë neurone të caktuara dhe të vëzhgojnë se si ato ndikojnë në funksione të ndryshme të trurit.
Rruga drejt kësaj teknologjie nisi me studimet e Hegemann dhe Nagel mbi një algë njëqelizore, e cila përdor dritën për të orientuar lëvizjen e saj. Ata identifikuan proteina të ndjeshme ndaj dritës, të njohura si channelrhodopsins, që hapin kanale në membranën qelizore dhe shkaktojnë sinjale elektrike.
Deisseroth e çoi këtë zbulim në fushën e neuroshkencës, duke treguar se të njëjtat mekanizma mund të përdoren për të kontrolluar neuronet me impulse drite. Kështu u krijua një mënyrë shumë më e saktë për të studiuar qarqet nervore në një tru të gjallë.
Optogjenetika tashmë përdoret në laboratorë në mbarë botën për të hetuar mekanizmat që lidhen me kujtesën, emocionet, sjelljen dhe lëvizjen. Teknologjia po studiohet gjithashtu për aplikime të mundshme në sëmundje neurologjike dhe në rikthimin e funksioneve shqisore, megjithëse përdorimet terapeutike te njerëzit mbeten ende një fushë kërkimi.
Deisseroth, Hegemann dhe Nagel do të ndajnë mes tyre çmimin prej 12 milionë koronash suedeze, rreth 1.2 milionë dollarë.
Nobeli në Fiziologji ose Mjekësi hap zyrtarisht javën e Çmimeve Nobel 2026, ndërsa në ditët në vijim shpallen laureatët në kategoritë e tjera.
