Në dekadat e fundit, organizata ndërkombëtare si UNESCO dhe studiues të gjuhësisë kanë paralajmëruar për një krizë serioze globale: zhdukjen graduale të gjuhëve. Sipas të dhënave zyrtare, rreth 7,000 gjuhë fliten sot në botë, por afro gjysma e tyre janë në rrezik zhdukjeje. Ritmi i humbjes është alarmant, pasi një gjuhë raportohet të zhduket çdo dy javë, duke çuar në zhdukjen e mijëra fjalëve dhe koncepteve unike. Këto gjuhë nuk përfaqësojnë vetëm mjete komunikimi, por bartin dije të çmuara mbi natyrën, historinë dhe kulturën e komuniteteve përkatëse. Humbja e tyre konsiderohet një humbje e pakthyeshme për trashëgiminë kulturore të njerëzimit. Për këtë arsye, ruajtja dhe dokumentimi i gjuhëve të rrezikuara është kthyer në një prioritet ndërkombëtar.

Një aspekt tjetër shqetësues është fenomeni i ashtuquajtur “varfërim i gjuhëve”, i lidhur ngushtë me globalizimin dhe dominimin e disa gjuhëve kryesore si anglishtja. Studime të ndryshme tregojnë se shumë gjuhë po përjetojnë një rritje të madhe të huazimeve leksikore, veçanërisht në fusha si teknologjia, ekonomia dhe kultura pop. Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht zhdukje, por shpesh çon në zëvendësimin e fjalëve vendase dhe në reduktimin e diversitetit shprehës. Megjithatë, shumë gjuhëtarë theksojnë se huazimet janë pjesë natyrore e evolucionit gjuhësor dhe mund të pasurojnë gjuhën nëse përshtaten në mënyrë organike. Problemi lind kur përdorimi i tyre bëhet dominues dhe zëvendëson strukturat vendase. Në këtë kontekst, balanca mes ruajtjes dhe zhvillimit mbetet thelbësore.

Sa i përket shqipes, burimet zyrtare dhe studimet gjuhësore e klasifikojnë atë si një gjuhë të qëndrueshme, me disa milionë folës dhe status zyrtar në disa shtete. Shqipja përdoret gjerësisht në administratë, arsim dhe media, çka e mbron atë nga rreziku i zhdukjes në kuptimin klasik. Megjithatë, variante të saj në diasporë, si arbëreshja në Itali apo arvanitika në Greqi, konsiderohen të rrezikuara dhe po humbasin gradualisht folësit. Kjo tregon se edhe brenda një gjuhe të qëndrueshme mund të ekzistojnë forma më të brishta që kërkojnë mbrojtje të veçantë. Për më tepër, emigracioni dhe integrimi në shoqëri të tjera ndikojnë në përdorimin e shqipes te brezat e rinj. Kjo krijon sfida të reja për ruajtjen e identitetit gjuhësor.

Në aspektin e varfërimit, shqipja po përjeton një ndikim të dukshëm nga anglishtja, sidomos pas viteve ’90, me hyrjen e një numri të madh termash të huaj. Studime akademike tregojnë se këto huazime shpesh përshtaten morfologjikisht në shqip, duke u bërë pjesë funksionale e saj. Megjithatë, shqetësimi qëndron në përdorimin e panevojshëm të fjalëve të huaja kur ekzistojnë alternativa shqip. Institucionet arsimore dhe akademike kanë theksuar rëndësinë e pasurimit dhe standardizimit të gjuhës përmes krijimit të termave vendase. Në këtë mënyrë, shqipja nuk shihet si një gjuhë në rënie, por si një gjuhë në transformim. Sfida kryesore mbetet ruajtja e autenticitetit të saj duke u përshtatur me realitetet moderne globale.